bq1  Ορεινή Διαδρομή στον "Αριπρεπή Νήριτο"

trail logo 1

bq1  11.Ι.Μ. Καθαρών - Ανωγή
    
details over description1

 

"Ορεινή διαδρομή που θα σας φέρει κοντά στην κορυφή του Νηρίτου, του ψηλότερου βουνού της Ιθάκης.
Βρίσκεστε στην πύλη της Μονής Καθαρών και ξεκινάτε να περπατήσετε πάνω σε ένα τμήμα του μεγάλου δρόμου που διέσχιζε άλλοτε ολόκληρη την Ιθάκη, από τον νότο ώς τον βορρά, στον άξονα Βαθύ-Χάνι-Μονή Καθαρών-Ανωγή-Εξωγή. Περνάτε την πέτρινη δεξαμενή και είστε στην αρχή του μονοπατιού. Το υψόμετρο εδώ είναι περίπου 550 μέτρα. Θα βαδίσετε ανηφορικά στην πλαγιά του Νηρίτου (809μ.). Βραχώδες μονοπάτι, σε ένα τοπίο τραχύ, με ελάχιστο χώμα, χωρίς πουθενά νερό, χωρίς σκιά, με χαμηλή η ανύπαρκτη βλάστηση, ενδεικτικό του σκλητράχηλου τρόπου ζωής των παλαιών κατοίκων. Υπολείμματα από πεζούλες δείχνουν ότι εδώ ήταν άλλοτε τόπος σποράς για σιτάρι και όσπρια. Η θέα προς την Νότια Ιθάκη και την θάλασσα του Ιονίου μαγεύει τις αισθήσεις, ενώ το μεγάλο υψόμετρο και η χαμηλή βλάστηση μπορεί να σας δώσουν την ευκαιρία να δείτε δείγματα της τοπικής ορνιθοπανίδας.

monopatia7

 

monopatia7

Το μονοπάτι καταλήγει στις παρυφές της Ανωγής, σε ένα τοπίο όπου κυριαρχεί η πέτρα - άφθονη πρώτη ύλη για τους ονομαστούς λιθοπελεκητές του χωριού. Στην πλατεία του οικισμού θα θαυμάσετε την μεγάλη εκκλησία της Παναγίας, με την έξοχη αγιογράφηση του 17ου αιώνα και το επιβλητικό βενετσιάνικο καμπαναριό, χτισμένη πριν αιώνες, τότε που η Ανωγή δεν ήταν ένα απλό κεφαλοχώρι στο υψίπεδο του Νηριτού, μα και πρωτεύουσα της Ιθάκης. Ένα όμορφο πλακόστρωτο που ξεκινά από την δυτική πλευρά της πλατείας θα σας αποκαλύψει μία άλλη, απρόσμενη, εικόνα του οικισμού: τα Παξινάτα και την Παλιά Ανωγή!
Δίπλα στην εκκλησία υπάρχει το μοναδικό μαγαζί του χωριού, ένα παλιό καφενείο-παντοπωλείο που προσφέρει αναψυκτικό, καφέ ή και φαγητό, μετά από συνεννόηση.




     
Σταυρός

Στην κατάφυτη με ελαιόδεντρα ομαλή εύφορη έκταση ανάμεσα στον Νήριτο και το βουνό της Εξωγής, πάνω από τον όρμο της Πόλης, απλώνεται ο Σταυρός, οικισμός με όμορφα σπίτια χτισμένα με άνεση χώρου στον τόπο όπου διασταυρώνονται οι βασικές οδικές αρτηρίες της Βορείου Ιθάκης, κάτι που υποδηλώνει και η ονομασία του. Η θάλασσα, οι ελαιώνες και τα αμπέλια ήταν διαχρονικά οι κύριοι πόροι διαβίωσης των κατοίκων. Σήμερα ο Σταυρός είναι το κέντρο των κοινωνικών, εμπορικών, εκπαιδευτικών και αθλητικών δραστηριοτήτων της Βορείου Ιθάκης. Οι ρίζες του σύγχρονου οικισμού βρίσκονται στα χρόνια της Ενετοκρατίας, στους μικρούς συνοικισμούς Στελατάτα, Ευγερέτη, Καλύβια, που βρίσκονταν στις γύρω πλαγιές. Μετά το 1800, με την απομάκρυνση του φόβου της πειρατείας, οι κάτοικοι αυτοί μαζί με κατοίκους από την ορεινή Ανωγή και αργότερα από την Εξωγή άρχισαν να χτίζουν σπίτια στην θέση του σημερινού οικισμού, ώσπου, την περίοδο του Μεσοπολέμου, με την εισαγωγή του τσιμέντου και την οικονομική στήριξη και συμμετοχή των μεταναστών, χτίστηκε ο κεντρικός Σταυρός –

monopatia7Εξαίρετο δείγμα της τοπικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα είναι ο ναός της Αγίας Βαρβάρας (1836), με επίχρυσο ξυλόγλυπτο τέμπλο, θαυμάσιες δεσποτικές εικόνες και μνημειακό ανάγλυφο με τον δικέφαλο αετό.
Πόλος έλξης των επισκεπτών του Σταυρού και τόπος συνάντησης των απανταχού Σταυριωτών τα καλοκαίρια είναι η παραλία του Σταυρού, η Πόλη. Στον όρμο της Πόλης βρίσκεται και το σπήλαιο όπου τα αρχαία χρόνια έλαβε χώρα η λατρεία, ως ήρωα, του βασιλιά της Ιθάκης Οδυσσέα. Και στα βόρεια όρια του Σταυρού, στον λόφο των Πηλικάτων, οι ανασκαφές έφεραν στο φως έναν οχυρωμένο οικισμό της 3ης χιλιετίας π.Χ., που περιλαμβάνεται στις σημαντικότερες προϊστορικές θέσεις της Δυτικής Ελλάδας. Στον συνοικισμό του Σταυρού Καλύβια γεννήθηκε ο κορυφαίος ελληνιστής, θεμελιωτής της Εθνολογίας στην Ελλάδα, Παναγής Λεκατσάς (1911-1970) και ο άγιος Ιωακείμ Μοναχός-Παπουλάκης (1786-1868).

 

monopatia7





με την ευρύχωρη πλατεία, τον μεγάλο ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, το πάρκο με την προτομή του Οδυσσέα, το Δημοτικό Σχολείο, την μεγάλη Αίθουσα εκδηλώσεων, το ξενοδοχείο και τα διώροφα κτήρια καφενείων και καταστημάτων. Ο Σταυρός είχε την τύχη να μείνει έξω από την καταστροφική μανία των σεισμών του 1953 και έτσι εδώ έχει κανείς την ευκαιρία να παρατηρήσει την εξέλιξη της τοπικής αρχιτεκτονικής από τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα: ισόγεια αγροτικά σπιτάκια της εποχής της Αγγλοκρατίας, διώροφες «αστικές» οικίες του 1880, μεγάλα μεσοπολεμικά «νεοκλασικά», με όλα τα τοπικά αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά, όπως πέτρινα πελεκητά «αγκωνάρια», εντυπωσιακές αυλόπορτες, πλακοστρωμένες αυλές, στέρνες, κλιμακωτά καλντερίμια, πέτρινο γεφυράκι.
Στο κέντρο του Σταυρού βρίσκεται ένα μοναδικό δείγμα της αρχιτεκτονικής της εποχής της Ενετοκρατίας, το «Παλάτι του Τζαννή» (1700), πέτρινο διώροφο οίκημα με εξωτερικούς τοίχους τύπου σκάρπας, μικρά ανοίγματα οχυρωματικής αρχιτεκτονικής στο ισόγειο, πέτρινη εξωτερική σκάλα με «μότζο» (εξώστη) και μεγάλο μαντρότοιχο.

6

     
Αρχαιολογική Συλλογή Σταυρού
Στην Αρχαιολογική Συλλογή Σταυρού θα δείτε αντιπροσωπευτικά ευρήματα των ανασκαφών της δεκαετίας του 1930 από την Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή, όπως: εκθέματα από τον Πρωτοελλαδικό Οικισμό Πηλικάτων (3000-2000 π.Χ.), αγγεία των ύστερων μυκηναϊκών χρόνων (1300-1050 π.Χ.) από τον οικισμό Τρεις Λαγκάδες και αφιερώματα του λατρευτικού Σπηλαίου «Λοΐζου» της Πόλης (9ος-1ος αιώνας π.Χ.). Μεταξύ αυτών, δεσπόζουσα θέση κατέχουν τα τμήματα από τους δώδεκα χάλκινους τρίποδες, εκ των οποίων ένας τροχήλατος, και το περίφημο ΕΥΧΗΝ ΟΔΥΣΣΕΙ.   5
Μελάνυθρος
Η Μελάνυθρος είναι περιοχή στις ανατολικές υπώρειες του βουνού της Εξωγής. Εκεί βρίσκεται η πηγή/πηγάδι της Μελανύθρου. Η περιοχή γειτνιάζει με την αρχαιολογική περιοχή «Άγιος Αθανάσιος-Σχολή Ομήρου», όπου υπάρχει το κτήριο που οι ανασκαφείς αρχαιολόγοι ταυτίζουν με το ανάκτορο του Οδυσσέα. Στην Οδύσσεια αναφέρεται η «κρήνη μελάνυδρος», που βρισκόταν σε μικρή απόσταση από το ανάκτορο και ήταν η πηγή που χρησιμοποιούσαν για τις καθημερινές ανάγκες του ανακτόρου (υ 147-162). Το τοπωνύμιο «Μελάνυθρος» είναι πιθανό να ανάγεται στην ομηρική εποχή και η σημερινή ονομασία για την πηγή/πηγάδι της Μελανύθρου να προέρχεται από την «κρήνη μελάνυδρο» της Οδύσσειας.   5
Παναγία στη Μελάνυθρο
Μικρός ναός, χτισμένος πριν το 1800, ακριβώς πάνω από την πηγή της Μελανύθρου. Ο ναός είναι αφιερωμένος στο Γενέσιον της Θεοτόκου (8 Σεπτεμβρίου). Δεξιά και αριστερά της θύρας εισόδου της εκκλησίας είναι εντοιχισμένες δύο αρχαίες επιτύμβιες επιγραφές: ΘΕΟΔΩΡΕ ΧΑΙΡΕ και ΣΕΠΤΟΥΜΕ ΜΟΥΣΚΕ ΧΑΙΡΕ.   5
Σχολή Ομήρου
Στην περιοχή αυτή βρίσκεται περιτειχισμένο κτηριακό συγκρότημα (ακρόπολη) που η χρήση του άρχισε στην Μεσοελλαδική περίοδο (1900-1600 π.Χ.) και συνεχίστηκε κατά την Υστεροελλαδική (Μυκηναϊκή) περίοδο (1600-1100 π.Χ.), δηλαδή την εποχή του Οδυσσέα. Η χρήση του κτηριακού συγκροτήματος, που αναπτύσσεται σε δύο άνδηρα, σύμφωνα με τα αρχαιολογικά ευρήματα διήρκεσε τουλάχιστον έως και την Ελληνιστική εποχή (3ος-1ος αιώνας π.Χ.). Εντός του κτηριακού συγκροτήματος εντοπίστηκε μεγάλο τριμερές οικοδόμημα που οι ανασκαφείς αρχαιολόγοι ταυτίζουν με το ανάκτορο του Οδυσσέα. Η ονομασία «Σχολή Ομήρου» υπάρχει τουλάχιστον από τον 18ο αιώνα. Η ονομασία «Άγιος Αθανάσιος» οφείλεται στο ομώνυμο παρεκκλήσι που χτίστηκε εντός της ακρόπολης.   5
Ταξιάρχες στη Λακκίνα

Πετρόχτιστος ναός του 18ου αιώνα τύπου βασιλικής, αφιερωμένος στους Ταξιάρχες (8 Νοεμβρίου). Το κτήριο έχει μνημειακή αρχιτεκτονική και παρουσιάζει πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία, όπως είναι οι περίτεχνα πελεκημένες πέτρες των παραθύρων και τα κεραμικά κοσμήματα της πρόσοψης. Ο περίβολος του ναού χρησιμοποιήθηκε ως κοιμητήριο σε ειδικές περιπτώσεις (μολυσματικές νόσοι). Το 1953 ο ναός υπέστη πλήγματα από τους σεισμούς και εγκαταλείφθηκε.

 

  2
Εξωγή

Η Εξωγή, με πρώτη γραπτή αναφορά το 1548, είναι ο ένας από τους τρεις παλαιότερους οικισμούς της Ιθάκης. Οι άλλοι δύο είναι η Ανωγή και η Παλαιοχώρα. Ονομάστηκε Εξωγή (στην ντοπιολαλιά: «Εξωή» και ο κάτοικος: «Ξωησάνος»), επειδή είναι το πιο ακραίο προς βορρά χωριό της Ιθάκης. Παλαιότερα ο οικισμός προσδιοριζόταν ως «εις του Στραβονίκου» (1585) ή, πιο λόγια, «Στραβονίκιον» και «Σταυρονίκιον» (1575, 1590). Η ονομασία «Εξωγή» αναφέρεται ήδη από το 1640 (ως «Οξωή»). Η Εξωγή, σκαρφαλωμένη σε ένα δυσπρόσιτο βουνό σε υψόμετρο 340 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας, είναι ένας οχυρωμένος οικισμός που την δόμησή του υπαγόρευσαν ο περιορισμένος χώρος και η άμυνα ενάντια στις πειρατικές επιδρομές. Πυκνή δόμηση, μικρά σπίτια, στενά λιθόστρωτα δρομάκια και, περιμετρικά του οικισμού, απειράριθμες, εντυπωσιακά ψηλές λιθιές, για τις ανάγκες της καλλιέργειας και για προστασία από τους επιδρομείς.

monopatia7

 

monopatia7


Η τοπική παράδοση αναφέρει ότι η Εξωγή είναι ο τρίτος χρονολογικά οικισμός του βουνού της Εξωγής, μετά την Σάντα Μαρίνα (στο οροπέδιο του Ρουσάνου) και την Αγία Κυριακή (νότια της κορυφής Περναράκια).  Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα η Εξωγή είχε περίπου 1000 κατοίκους. Στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αριθμούσε 400 κατοίκους. Μετά τον Πόλεμο και τους σεισμούς του 1953 ο πληθυσμός μειώθηκε απότομα και σήμερα οι μόνιμοι κάτοικοι του οικισμού είναι ελάχιστοι.

     
Πηλικάτα

 Οι ανασκαφές στον λόφο των Πηλικάτων κατά την δεκαετία του 1930 από την Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή έφεραν στο φως έναν οχυρωμένο πρωτοελλαδικό οικισμό (3000-2000 π.Χ.), όπου η κατοίκηση συνεχίστηκε και στους μεσοελλαδικούς χρόνους (περιλαμβάνεται στις σημαντικότερες προϊστορικές θέσεις της Δυτικής Ελλάδας). Στην Αρχαιολογική Συλλογή Σταυρού εκτίθενται αγγεία (φιάλες, κύπελλα, φρουτιέρες), εργαλεία, ειδώλια ζώων και δύο επιγραφές από τον οικισμό.

  5
Άγιος Νικόλαος

 

Ιστορικό εκκλησάκι στον λόφο των Πηλικάτων, που ανοικοδομήθηκε μετά τους σεισμούς του 1953. Παρατηρήστε τις όμορφες αναλογίες του ναού και του κωδωνοστασίου. Στο πίσω μέρος του κτηρίου διακρίνονται τα κατάλοιπα του προϋπάρχοντος ναού και το παλιό κοιμητήριο.   1
Τρεις θάλασσες

 

Η Οδύσσεια αναφέρει τρεις λιμένες που περιέβαλλαν την πόλη και το ανάκτορο του Οδυσσέα: 1) ο κύριος λιμένας της πόλης της Ιθάκης (ο «ημέτερος λιμήν», π 473), 2) ο «πολυβενθής» («πολύβαθος») λιμένας (π 324, 352) και 3) ο λιμένας «Ρείθρον», που βρισκόταν μακριά από την πόλη της Ιθάκης (α 185-186). Οι τρεις αυτοί λιμένες έχουν προσφυώς τοποθετηθεί ο πρώτος στον όρμο της Πόλης, ο δεύτερος στον κόλπο των Αφαλών και ο τρίτος στο λιμάνι των Φρικών. Από την κορυφή του λόφου των Πηλικάτων έχει κανείς από το ίδιο σημείο θέα και προς τους τρεις αυτούς λιμένες – στοιχείο που για τους Άγγλους ανασκαφείς της δεκαετίας του 1930 αποτελούσε ισχυρή ένδειξη ότι εδώ θα έπρεπε να αναζητήσουν το ανάκτορο του Οδυσσέα.   2
Αγία Μαρίνα

 

Επιβλητικός ναός, σταυροειδής με τρούλο, με εντυπωσιακό κωδωνοστάσιο χτισμένο σε συνέχεια με τον ναό. Ο ναός της Αγίας Μαρίνας, πάνω στον εμπορικό δρόμο της Εξωγής («Λότζα»), είναι ο ιστορικός πυρήνας του οικισμού και σημείο αναφοράς των συναθροίσεων των κατοίκων του. Το πανηγύρι της Αγίας Μαρίνας είναι στις 17 Ιουλίου. Ο ναός αναφέρεται για πρώτη φορά σε έγγραφο του 1585. Η εντοιχισμένη πλάκα αναφέρει ότι ο (μεταγενέστερος) ναός χτίστηκε το 1770 και ανακαινίστηκε εκ θεμελίων το 1929. Το 1953 ο ναός καταστράφηκε από τους σεισμούς και ανοικοδομήθηκε. Νέα πλήγματα στο κτήριο προξένησε ο σεισμός του Νοεμβρίου 2015 και έκτοτε ο ναός παραμένει κλειστός.   9